Blogue de Gracia e de Anxo, blogue de pingas e de icebergs, do que nos preocupa ou nos chama a atención, de biblioteca e de aula.

08/10/12

A necesidade dos contos

 Aínda que ten uns anos, hai cousas que non pasan de moda. Así que recollo este artigo de Pep Bruno:

En enero de 2007 murió Ryszard Kapuscinski, periodista excepcional y autor de un maravilloso libro titulado Ébano. En el último de sus capítulos cuenta cómo en uno de sus viajes por África, sentado bajo un enorme árbol, tomando un té bien denso en la hora del anochecer, escucha a un grupo de hombres y mujeres contando historias. Allí está congregado todo el poblado. Kapuscinski escribe: “No entiendo mucho de lo que dicen pero sus voces suenan serias y solemnes. Al hablar se sienten responsables de la Historia de su pueblo. Tienen que preservarla y desarrollarla.”
Es en estas sociedades ágrafas donde se puede sentir de un modo patente la responsabilidad de la oralidad, de la palabra contada y oída. Sólo existe lo que se cuenta y lo que se recuerda, lo que se oye y se aprende.
Hoy, en Occidente, en esta cultura nuestra tan desarrollada, parece diluirse el peso de la palabra dicha. Todo está escrito. No hace falta memorizar nada porque el papel o el disco duro lo soporta todo, lo guarda todo, lo conserva todo. Poco a poco hemos ido creando un laberinto de papel, un mar de información, un turbión imparable de palabras, hechos, noticias imprescindibles que mañana bien pueden ser olvidados. Es el tiempo de lo fungible. Y también el tiempo de la abundancia. O más bien de la sobreabundancia. De la voraz necesidad de todo y más, mucho más, siempre más. Y, paradójicamente, es también el tiempo de la carencia, de la perpetua hambre. Este tiempo que nos ha tocado vivir transcurre además de una manera veloz, rápida, fugaz; es también el tiempo de la carrera, de la prisa que nunca nos deja ahondar, de la lucha contra el cronómetro implacable. Y del ruido. El poderoso señor de las ciudades, de las casas, de la vida: todo ha de suceder sin que haya silencio. El silencio se presenta como un mar demasiado azul, demasiado profundo, demasiado asfixiante. Es mejor el ruido que nos entretenga y nos mantenga activos. Activos sin fin y sin motivo.
Frente a esta situación el cuento se presenta como la posibilidad liviana, sutil, frágil (pero enormemente poderosa) de reencontrarnos con los elementos imprescindibles para el crecimiento personal: Frente al ruido continuo, el silencio de la palabra dicha, la palabra como agua fresca para saciar la sed y, sobre todo, la palabra contada para quien escucha: una palabra de mi para ti, una palabra que cuenta. Frente a la velocidad enloquecedora del día a día, la calma sosegada de un cuento, sabio, limpio de momentos innecesarios. Frente a la perpetua necesidad de todo y más, el suculento bocado de un cuento con sabor a pan recién hecho, un cuento que nunca se rompe y nunca se gasta, que no cuesta nada y vale mucho, un cuento salido del corazón, de los labios, de los ojos de quien está con nosotros, de quien nos acompaña y nos mira y nos dedica y regala y ofrece su tiempo. Es más, frente al tiempo es oro, el tiempo compartido, cálido, demorado del cuento. Un tiempo de calidad en el que los ojos se miran, las pieles se tocan, los corazones escuchan y todos respiramos el mismo aire, el aire de las palabras dichas. Y sobre todo, frente al incesante aluvión de palabras e información, el claro y limpio mensaje del cuento, simple y directo, preciso.
Parece, así dicho, que el cuento se presenta como algo revolucionario en estos tiempos que corren. Pero es mucho más.
Tal vez pensamos que con la televisión, las play, las películas de Disney, los miles de juguetes, los niños tienen suficiente para ser educados y para crecer (sobre todo fuera del aula); tal vez creemos que así ellos aprehenderán nuestro ser social y cultural, que de esa manera se integrarán en la sociedad y serán uno más de los nuestros. Como si la televisión además de entretener educara. Como si la abundancia de juguetes fuera suficiente para calmar el hambre de juegos (una cosa son los juguetes y otra jugar). Como si Disney no fuera una empresa fabricante de consumidores (y desde luego, no de lectores). Como si la play nos ayudara a comprender el mundo en que vivimos.
De qué manera ha sucedido que se ha ido dejando de contar cuentos. Cómo ha sido eso. Cuál fue el proceso en el que, poco a poco, sin darnos casi cuenta, hemos ido cediendo terreno y nos hemos olvidado de la palabra dicha para dejar que tantos vacíos arramblaran en nuestra vida. En nuestra sociedad. Como si la televisión, o la play, o la Disney sintieran sobre sí mismas la responsabilidad de la Historia de su pueblo (como citaba Kapucinski al principio de este texto). El cuento, siempre, y más hoy en día, es garante de nuestra historia (Historia) y de nuestra cultura (Cultura). El cuento entretiene, sí, debe hacerlo, pero también educa (también debe hacerlo). El cuento es la hoja de un árbol cuyas raíces van hasta el fondo justo del corazón (Corazón), de ese corazón común que late por igual, nos aúna, nos hermana en el ritmo vital de sístole y diástole. El cuento, sí, ese que nos muestra que en la diferencia somos tan iguales, que busca los puntos comunes, que traza los puentes, que rompe las fronteras y los muros. Y no solo eso. El cuento que nos da la mano y nos ayuda a crecer, a comprender, a entender el mundo en el que vivimos, en el que estamos, ese mundo del que nosotros también somos parte imprescindible. El cuento. ¿Cómo fue que dejamos de contarlo?
Todavía a los niños pequeños en algunas casas, en algunas escuelas, se les cuentan cuentos (casas, escuelas, femeninos remansos). Son oasis donde aún viven los cuentos. Y cuál es la razón por la que después se va abandonando (de un modo indolente, irresponsable) el agua necesaria de la palabra contada. ¿Por qué no cuentan cuentos los viejos, esos cuentos de siempre, imprescindibles? ¿Por qué los amantes no se cuentan cuentos de amor, abrazados, tras haberse amado? ¿Por qué en las casas ya no hay tiempo para el cuento sabio? ¿Por qué los jóvenes no tiemblan de miedo con cuentos de miedo? ¿Dónde se esconde el cuento? ¿A qué está esperando para volver? ¿Qué será de nosotros sin él? Tal vez como en el libro Farenheit 451 el cuento vive agazapado en muchas gargantas, en muchos corazones, en muchos hombres y mujeres (como aquellos hombres-libro) y sólo está esperando una señal.

07/10/12

'100'

100 habitantes de Ámsterdan con idades entre 1 e 100 anos din a súa idade á cámara. Ide contando:


Vía

Palabras de auga

Volvín con ilusión a este texto medianamente coñecido e rematado extraordinariamente. Marcos Calveiro consegue con Palabras de auga o Premio Merlín de Literatura Infantil 2012; está publicado por Xerais e conta coas ilustracións de Ramón Trigo
Un libro que nos transporta á África máis profunda, a esoutra realidade á que tan doadamente lle damos as costas, a un lugar calquera de esa inmensidade continental onde o sufrimento é continuo e a busca de alimentos a única opción de supervivencia. E, de fondo, a dor máis profunda, o sufrimento de perder un ser querido sen ser a morte quen cause este sentimento; porque hai moitos xeitos de morrer, ou moitas maneiras de marchar. E nese fondo, dicimos, está a guerra, a explotación, ese lado do ser humano que nos achega aos animais para esquecérmonos de sentimentos e corazón. E xunto a este maremagnum de argumentos, temos un protagonista, Amadou, que debe medrar aprendendo que o sufrimento da nai é imprescindíbel para protexelo, que o proteccionismo afastado do pai é un xeito de educación, e que a valentía forma parte intrínseca do ser humano e revélase cando menos un a agarda. Noutro plano, asemade, as mulleres como pedra angular da tribo, como mestras caladas e sufridas, como sustento de futuro.
E aínda que estamos ante un libro "infantil", ollo!, será necesaria unha lectura profunda e atenta antes os continuos flashbacks que van artellando a historia. Unha historia necesaria, sen idade.


Non á violencia contra as mulleres (CCLXXVI)

 Hoxe, na nosa sección habitual dos domingos, tan só imos traer unha frase até aquí: unha frase que deixou a toda sociedade (a sociedade consciente, cando menos) indignada, e que veu da boca de todo un señor político. Fastidia aínda máis que sexa galego: Manuel Castelao Bragaño.


Verdadeira apoloxía da violencia machista, podemos asegurar que este señor é un bárbaro -quizais Mario Conde, que se definiu a si mesmo como bárbaro por ser galego atópame certeira-. Vén de demitir, seica. Axiña lle buscarán outro traballiño tan ben ou mellor remunerado. Sen dúbida ningunha.


06/10/12

Alpha Bêtes

Vídeo tipográfico, vía Librosfera:


Headhunters

Que nunca decepciona está claro: Jo Nesbo volve a conseguir que esteamos pegados á cadeira sen nos mover mentres non rematamos de ler o seu Headhunters publicado por RBA. Con todo, eu sigo sendo fiel a Petirrojo. Con moita acción, chama a atención o protagonista, un cazatalentos endebedado e prepotente que sabe canto vale pero que oculta -coma todo o mundo- as súas inseguridades; pero a acción dá tantas voltas que case consegue caernos ben e esquecemos a súa chulería e as súas obsesións -como a altura das persoas-; un personaxe contraditorio que nos trae de cabeza. Desde logo, o libro ten un ritmo trepidante que nos deixa sen alento cun final incrible.

Unha curiosidade: cando Nesbo publicou a obra creou unha organización benéfica para alfabetizar nenos no Terceiro Mundo baixo o nome de Harry Hole. Dende 2008 todos os beneficios van parar a ela.

"Me detuve ante la entrada del hotel Leon y miré hacia la parte superior de la fachada, donde el cemento que se caía a trozos dejaba heridas de color blanco"
 

Cando a ciencia ficción deixa de selo...

... e convértese en só Ciencia. Porque semella unha desas curtas de animación que tanto me gustan, verdade?

05/10/12

Big Catch

Salvado!:


Vía

Libro das mentiras

Pareceume unha idea extraordinaria este poemario de Emma Pedreira: o Libro das mentiras recibiu o XIV Premio de Poesía Concello de Carral e está publicado por Espiral Maior. A autora reclama no libro un diálogo e unha reescritura dos contos tradicionais infantís: Cinsenta, Brancaneves, A bela durminte, A princesa e o chícharo, Carapuchiña, Sopa de pedra, Sereíña, Raíña das neves, Sen medo, O traxe novo do emperador, Pel de asno, Libro da selva, Rapunzel... Xa vedes que non falta ningún nesta orixinal entrega chea de reflexións e brillantez. Porque nada é como nos querían facer crer estes contos e é por iso que tantas mentiras tecen un bosque impenetrable onde é difícil ver -e crer- na honestidade da verdade. E isto é o que de amargo se nos ofrece: a negación duns soños que non se sosteñen porque é evidente e doado de demostrar que a mentira tecida durante séculos é fácil de rachar.

SEN MEDO

ante min
só tremen os valentes

e os nus.

Por que hai interese en Leipzig pola lingua e cultura galegas?

Por que se estuda galego en Leipzig? Por que tanto interese pola cultura galega en Alemaña?
Parte do alumnado do curso 2011-2012 explica neste vídeo como foi a súa experiencia como estudantes de galego en Alemaña, para así resolveren as dúbidas de moitos e animaren a outros tantos a aprender a lingua galega:

Vía

Nace “Ollos de aula”

Recoñezo unha dobre emoción: non só por ver nacer un proxecto tan interesante, pensado para as familias, que agocha tanto traballo deses e desas compañeiros e compañeiras que segundo a sociedade son uns lacazáns e como non teñen nada que facer ofrecen horas e horas do seu tempo libre á sociedade e á lingua, e a emoción de estar con el@s, ao seu carón, botando unha pequena man falando do que a min máis me gusta. Así que aquí tedes esta revista, mensual, a “revista para as familias do alumnado” que edita a Coordinadora Galega de ENDL (podedes descargala aquí) que se presenta deste xeito:
O que tes nas túas mans é o primeiro número de Ollos de aula, unha revista (revistiña) que chegou a ti grazas ao Equipo de Dinamización da Lingua Galega do centro no que estuda o teu fillo/a e á Coordinadora Galega de Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística. Se todo vai ben, recibirala na túa casa unha vez ao mes.
O obxectivo da publicación é achegarvos información variada ao redor da educación e convidarvos a reflexionar sobre aqueles temas que vos poden preocupar como nais e pais. Ao longo das  distintas seccións procurarase darlle resposta ás preguntas que nos formuledes, afondar en temas de actualidade, explicar conceptos propios do ensino ou achegarvos suxestións (lectura, música, viaxes…) para poder compartir cos vosos fillos/as, sen esquecer, loxicamente, a nosa lingua e as reflexións sobre a súa aprendizaxe.
Buscaremos sempre que os artigos sexan asinados por profesionais do ensino ou por especialistas na materia que se trate, co obxectivo de que a información sexa rigorosa e se axuste o máximo posible á realidade que se vive nos centros e nas vosas casas.
Somos conscientes da humildade destas oito follas, pero gustaríanos que Ollos de aula fose unha canle de comunicación entre o centro e as familias e poder, así, acompañarvos na difícil tarefa de educar aos vosos fillos/as.

04/10/12

Posturas



Unha curta de Álvaro Oliva fermosa, tenra, esperanzadora. Non para de colleitar premios en numerosos festivais.



Vía

Los Watson

Fermosa e coidada edición tal como nos mal-acostuma Nórdica, marabillosa lectura de Jane Austen: Los Watson, unha novela que deixou incompleta... pero, que máis dá? Temos a Jane Austen en estado puro, con todos os seus temas arredor dun baile e dunha moza casadeira e intelixente: ser pobre ou rico, o matrimonio de conveniencia, o amor verdadeiro... Aínda que é un esbozo e non unha novela completa, Emma Watson convértese nun prototipo de muller inconfomista e inquisitiva tan do gusto da autora. Volve plantexar a futilidade dunha existencia onde non había máis posibilidade que casar ben, sen atender nin á honestidade nin á felicidade.

As ilustracións de Sara Morante son deliciosas e completas, engadindo detalles ao propio texto: conseguen mergullarnos nese mundo e nesa literatura que non debemos esquecer.
Un libro para follear de cando en vez e soñar nós un final de acordo cos ideais da escritora.

Una tras otra, empezaron a llegar jóvenes vestidas con gran elegancia (acompañadas de las respectivas señoras de compañía), seguidas de algún que otro caballero que, de no estar lo bastante enamorado para acercarse a alguna de esas hermosas criaturas, parecía encantado de escapar al salón de juego.


Cuerpos

Artigo de Manuel Vicent en El país:

Una joven atractiva, mientras se maquilla ante el espejo del cuarto de baño para ir a trabajar, recita una nueva versión del monólogo de Hamlet: ser o no ser, esta es la cuestión, levantarse todos los días a las siete de la mañana y tener que aguantar a un jefe despótico, machista e incompetente, todo por mil y pico euros al mes, o renunciar a esta lucha agotadora y quedarme en la cama para dormir, tal vez soñar, junto a un marido vulgar, a quien con un poco de maña puedo dominar a mi antojo.



Este dilema aciago parece haber arraigado en buena parte de la juventud femenina. Frente a aquella generación de mujeres, que en los años sesenta del siglo pasado decidió ser libre y realizó un arduo sacrificio para equipararse a los hombres en igualdad de derechos e imponer su presencia en la primera línea de la sociedad, cada día es más visible una clase nueva de mujer joven, incluso adolescente, que ha elegido utilizar las clásicas armas femeninas, que parecían ya periclitadas, la seducción, la belleza física y el gancho del sexo para buscar amparo a la sombra de su pareja y recuperar el papel de reina del hogar.

Puede que la moral de la iglesia católica se haya aliado con la crisis económica para imbuir tenazmente en la mujer la idea que vuelva a casa, críe hijos, se ponga guapa y complazca en todo a su marido. Si una chica acude a diario a machacarse en el gimnasio, si se atiborra de silicona, si camina sobre unas plataformas increíbles, si decora su piel con toda suerte de tatuajes, ¿busca sentirse saludable y fuerte para luchar por sus derechos o, tal vez, solo trata de convertir su cuerpo en un objeto de deseo, en un arma de combate frente a los hombres?

Ser o no ser. ¿Qué es mejor, soportar a un jefe tirano que me explota o a un marido mediocre que me llevará a París si le hago un mohín de gatita? Puede que el dilema no sea tan rudo, pero aquellas mujeres que en el siglo pasado lucharon como panteras por su dignidad, sin tiempo para pintarse los labios, tienen ahora unas nietas hermosas, siliconadas, tatuadas con serpientes y mariposas, dispuestas a claudicar en sus derechos, con tal de ganar la otra batalla, el viejo sueño de sentirse adorables y tener al macho de nuevo a sus pies en la alfombra.

03/10/12

Mamá Lucchetti

Non sei moi ben cando é o Día (comercial), pero como vale para todo o ano...:

O neno can

Fermosa e triste lectura sobre desigualdades sociais cando máis doen: na infancia. Fina Casalderrey e Francisco Castro achegan en O neno can, publicado por Galaxia, relatos para mastigar a modo, con dor, sobre historias que son reais dentro do mundo ficticio do libro, xustapostos pola presenza dun cadeliño agarimoso que serve de nexo entre todos os relatos e que o a única tenrura permitida nas súas vidas. Nen@s explotados, maltratad@s, discriminad@s.
Ademais,  O neno can é un libro a favor da UNICEF: cada conto é introducido por un artigo da Convención dos Dereitos dos Nenos e da Nenas, dereito que veremos como se vulnera en cada relato. Para darlle máis valor, se cabe, a edición exquisita complétase coas ilustracións de Patricia Castelao, que falan por si soas da vulnerabilidade destes seres humanos que debería poder sorrir.
Así que aquí tedes un pouco de todo: lectura para cavilar, para compartir, para admirar, para reler. Un libro que nos pode dar moito xogo na aula e que apoiará moitas das nosas reflexións verquidas en alta voz sobre este mundo inxusto que só a xente nova, creadora de futuro, é quen de cambiar.





02/10/12

Fly Buys Little Bit of Good

Gustoume esta publicidade da axencia australiana Clemenger BBDO, para a empresa neozelandesa Fly Buys.


Vía

O país adormentado

Reedítase este xa clásico da Literatura Galega (O país durminte do ano 1992), O país adormentado de Xabier P. Docampo, na editorial Xerais. Non, non o coñecía, pero poder subsanar este erro xa é moito. Fainos o autor unha proposta fantástica que ben se pode aplicar á nosa realidade, porque xa é hora de espertar conciencias adurmiñadas, xa é hora de deixar de vivir un xeito de non -vivir e xa é hora de formarnos como seres racionais e pensantes que deixan fóra medos seculares e miran para outro carón esquecendo a verdadeira historia. Unha historia, por certo, que se recolle en libros desaparecidos e que a nosa heroína deberá compilar para entender e chegar a ser, porque só a cultura da palabra escrita e da tradición oral poderá comprometernos como persoas.

Xosé Manuel Eyré ten elaborado estas actividades para a súa lectura.

En palabras do propio autor: «fala do que nos está pasando agora. Fala dun medo que nos meteron no corpo. O medo é o instrumento mellor que ten o poder para deixarnos indefensos. Diso trata a miña novela». Para Docampo outro dos temas principais d’ O pais adormentado é o do destino: «escribino en primeira persoa na voz de Aurora (alba, amencer), unha adolescente que colle o destino nas súas mans e vai na procura de Val (un trasunto do príncipe valente), que xa tomara antes esa mesma decisión». A novela é unha metáfora do que nos está sucedendo agora e reivindicando o papel esencial da literatura: «Ler é procurar no libro o que din de min (do lector) e do meu tempo e mesmo do meu lugar. A literatura necesitámola para que fale de nós».


01/10/12

Earth Day - Plantu

Unha curta para remover conciencias, realizada para  Cartooning for Peace por Nadya Mira e Pedro Vergani.


Vía

As humanas proporcións

Puntual coma sempre, a nosa colaboradora habitual e insustituíble, ofrécenos hoxe outra lectura. Graciña, Carme.




 As humanas proporcións, escrita por Xesús Constela Doce, é unha obra editada por Galaxia, que gañou o Premio Torrente Ballester no 2003. Conforman un conxunto de  relatos protagonizados por variados personaxes cotiás, case todos eles cun fío de unión a algún mundo fantástico e, nalgún caso, pretérito.
             Observáse o fastío dunha ama de casa e a súa particular caixa das lembranzas en As lembranzas todas. O diálogo, a través das novas tecnoloxías, co cadro que ilustra a portada da obra en Non escoites a Giovanna (conto cun final que lembra ao ferriniano Un chinche durme no teito). O empregado do banco que, sen querer, chega a ser o home xeografía en Geographos.
 Noutros contos atópanse temas como a inmigración, as mafias e a nostalxia, nas duras horas da travesía, do amor deixado atrás. As matemáticas, que en todo están e elas son todo. A ilusión, cuase infantil, que se pode ter na vellice. O tesouro que supón ter avós e poder gozar deles. Ou o luxo máis exquisito mesturado co macabro máis horripilante no conto de Lily, que con ironía e sarcasmo reflicte o absurdo e superficial dalgunhas xentes e os ambientes polos que discorren as súas vidas.
            Cun estilo áxil que se agradece, ofrécese como unha lectura amena que non deixa de invitar á reflexión.
            Pasado un pouco tempo xa están os 2 na cama acuruxados. Trazan paralelas, bisectrices, mediatrices e perpendiculares. Elévanse á máxima potencia. ¿Que máis lles dá a regra de 3 se se aman a compás de 3 por 4? ¿Que importa que haxa que traballar mañá, se o seu universo é finito e remata nos vértices deste polígono regular onde se apertan os dous deitados? (do conto Algarismos. Divertimento alfanumérico.)

Neste blog utilizamos as imaxes con finalidade educativa. Se algunha delas estivera suxeita a dereitos de autor, rogamos que vos poñades en contacto connosco para retirala de inmediato.