O neno de lume

Cavilo moitas veces a sorte que ten a rapazada actual de ler tantos e variados libros marabillosos na nosa lingua, algo impensable nas miñas épocas, cando apenas tiñamos acceso a algúns cómics e "clásicos juveniles" que devorabamos avidamente. Arestora, autoras como Ledicia Costas agasallan lecturas coma esta, O neno de lume, con sabor clásico, para relambernos coas súas historias. Premio Merlín de Literatura infantil 2021, con ilustracións de Iván  R. e publicado por Xerais, saboreamos humor, retranca, personaxes inesquecibles, conflitos, espazos míticos, agarimo pola ciencia e a tecnoloxía... nun menú degustación que queremos que dure. Seres míticos e seres reais conviven nun mesmo mundo, porque aí está a maxia da literatura, para explicar a través da fantasía o funcionamento do tempo atmosférico (a razón dos ventos, da néboa, do sol e da choiva) mentres namoramos dese lugar que acolle un neno que coma calquera outro pode ser vítima de bullying ou pode gozar da amizade ou do amor.

Eternity

 Tiña moita curiosidade polo regreso de Xosé Monteagudo, autor da que para min é unha das mellores obras narrativas dos últimos tempos da narrativa galega: Todo canto fomos. Agora chego a Eternity, publicado pola editorial Galaxia e merecente do Premio Narrativa Breve Repsol 2021. 

Monteagudo ten oficio e nótase. Vese na narración que lemos, cun texto ben elaborado. E gustoume a proposta que nos achega neste libro: un lugar en internet que preserve a memoria dxs falecidxs, un cemiterio virtual. Unha idea, por outra parte, ben interesante que nos fai reflexionar sobre a trascendencia do ser humano. Pero o autor, asemade, desenvolve ao mesmo tempo outro fío argumental que nos lembra que ás veces descoñecemos as persoas máis próximas. Ao mesmo tempo, e aínda sendo unha novela curta, hai reflexión ben interesantes sobre o acto da escrita ou da calidade literaria, e mesmo sobre a procura de traballo da xente nova na nosa sociedade.

Unha proposta literaria que non defrauda.

Virtudes (e misterios)

 
Gustoume a proposta que nos fai Xesús Fraga no seu Virtudes (e misterios) publicada por Galaxia, obra que recibiu o Premio Nacional de Narrativa neste ano 2021 e que asemade xa recibira o Premio de Novela Blanco Amor 2019: un libro que combina xéneros como a novela, a crónica e o diario, e que consegue ofrecer unha visión máis da emigración que emociona e conmociona, pois o sentido do humor que amosa é parte importante da trama, unha vida -varias vidas- reais que nos lembran a tantas persoas coñecidas que tamén viviron situacións semellantes. 

Comentábame un compañeiro que leu o libro canda min que el non se sentía identificado con esta emigración, que o seu punto de vista como fillo de emigrantes é moi diferente. Coido eu que non tentaba o autor con este libro escribir un libro universal sobre a emigración, posto que o relato da emigración é múltiple e hai moitas e diferentes vivencias, senón que realiza unha estupenda homenaxe á súa familia e a unha avoa imparable que si pode ser espello doutras mulleres inquebrantables que viviron a emigración. Dende aí e dende aquí, un libro que nos axuda a falar deste drama universal e galego, que explica moita idiosincrasia familiar da nosa terra e que ademais está ben contado e ben escrito e que resulta unha boa proposta para achegarnos a unha familia que podería ser moitas.

El lunes nos querrán

 Gustoume moito esta proposta de Najat El Hachmi, Premio Nadal 2021 que publica Destino: El lunes nos querrán é unha longa carta que a protagonista dirixe á súa mellor amiga, unha carta que de xeito retrospectivo volve á adolescencia, a unha época de sufrimento pola educación recibida e pola cultura e relixión na que se crían. A procura da liberdade e o desexo de rachar coas tradicións que as converten en persoas de segunda, polo feito de seren mulleres, é o eixo sobre o que xira a historia. Unha historia que marca un abismo entre as posibilidades que ten calquera outra moza da súa idade e a delas. Aínda que nos enmarca nunha determinada cultura e relixión, o relato da discriminación de xénero ocupa toda a novela, xa que feminismo e identidade son os grandes temas argumentais que nos levarán a un desasosego profundo a medida que pasamos as páxinas e que comprobamos as dificultades polas que deben pasar as mulleres para loitar polo seu destino e para loitar asemade contra un sentimento de culpa que chega a ser tan grande como o anceio de liberdade.

Un libro que nos marca e que nos leva a reflexionar e caer na conta de que as mulleres non só son mulleres que loitan senón que a raza, a cultura ou a relixión poñen moitas máis pedras no camiño da igualdade. E isto indígnanos dobremente. De feito, a identidade da protagonista non é descuberta ata o final, porque o anonimato das mulleres é un xeito de facelas desaparecer

Álbum de familia

 Encantoume este novo Premio Internacional Ciudad de Orihuela de Poesía para Nenas e Nenos, xa o XIII, publicado por Kalandraka,  de Alejandro Pedregosa con ilustracións de Carole Hénaff. Sorprendeume porque resultou moi diferente, unha poesía que fala do mundo, da diversidade étnica e faino en versolibrismo, algo que non acostumamos a ter na poesía infantil, onde semella que a métrica é clave para este público. Sen rima pero con harmonía, imaxes que nos levan a ensoñacións e palabras suxestivas, protagonistas que nos levana a afastados países a quefaceres reais, atrapándonos nos poemas.

O axolote e outros contos de bestas e auga

 Aínda que non son eu moito de relatos, pareceume moi interesante esta proposta que nos convida a ler Lara Dopazo Ruibal a través da editorial Galaxia: O axolote e outros contos de bestas e auga lévanos a viaxar polo misterio e polo sobrenatural, con fenómenos naturais e animais fascinantes (reais ou non) que remexen na tradición oral e no imaxinario popular, que sorprenden e que nos deixan ao remate de cada relato agardando, cunha estraña sensación de illamente e de sobrecolledora ausencia que non sabemos explicármonos. A autora crea escenarios afastados en breves relatos que modulan a tensión narrativa e o ritmo para sorprendernos con latitudes alleas e lendarias.

Moi recomendable.

Premio Illa Nova 2020

Velloucas & Minchas

 Lorena Conde gañou o III Prmeio María Victoria Moreno de Literatura Xuvenil con este Velloucas & Minchas, publicado por Cuarto de Inverno, unha lectura que terá éxito, coido eu, entre o lectorado novo (1º, 2º da ESO), xa que consegue manternos pegadxs ás súas páxinas e queremos saber como vai acabar todo. A pesar de introducir na historia un malo demasiado malo, un personaxe dende o meu punto de vista pouco crible e non acabado de construír, as páxinas centratanse en transmitir valores positivos como a diversidade sexual -en persoas maiores, que resulta desde logo máis innovador- e inclusividade (ambos supoño que foron quen lle outorgou o premio). O feito de que as protagonistas -agás as nenas- sexan mulleres maiores que celebran a vida e loitan polos seus dereitos é un dos piares da narración, que se sustentará asemade nunha vila que como todas as vilas ten habitantes diversos, habitantes tolerantes e intolerantes, unha vila que festexa e que baila. Canda esta vila iremos coñecendo unha nena que vive con temor pero tamén con valentía os sucesos que ocorren ao seu arredor, acontecementos que a fan sufrir e que axudarán na súa madureza e na construción da súa personalidade.

Dende 1880

 Pietro Gottuso foi o gañador do XIII Premio Internacional Compostela para álbumes ilustrados - 2020 con este fermosísimo libro titulado Dende 1880 que publica Kalandraka,  un álbum sen letras que conta unha historia con final infeliz. Unha librería que é testemuña activa do paso do tempo, que durante 140 anos contempla como ao seu arredor evolúe a sociedade e cambia, sobre todo tecnoloxicamente, pero non sabemos se por esta razón ou por razón económicas, non é quen de sobrevivir. Triste historia da desaparición dunha libraría que a pesar da súa idade, e por tanto do seu bo facer, non logra tecer os suficientes soños de quen a rodea. Un final moi triste para unha realidade, posto que conta o autor que realizou este álbum a partir dunha nova real que escoitou. Impresionantes ilustracións para un libro que non nos deixa indiferentes -a calquera que ame os libros máis, pero se amas os álbum ilustrados é suficiente- xa que seixa o orixinal estaba pintado en táboas. Unha auténtica obra de arte, sen dúbida ningunha. 

Deses libros para atesourar nos vosos andeis.

Patio de luces

 Xa que a imaxinación supera a realidade, Érica Esmorís preséntanos en Patio de luces, con ilustracións de Juan Berrio e publicada por Xerais, unha nena que se inventa a vida dxs veciñxs do patio de luces da casa onde traballa o avó, aínda que o seu súper-maxín inventa historias afastadas da realidade... ou quizais non tanto. Será que nada é o que parece ou será que a realidade supera a ficción?

Dende logo, unha lectura entrañablemente deliciosa que encantará á rapazallada. Sen dúbida ningunha.

Veleno de tinta impresa

Interesoume moito esta achega que nos fai Xosé A. Neira Cruz, que coa súa acostumada elegancia na escrita, lévanos á sociedade coruñesa de principios do século pasado, onde unhas cantas mulleres facíanse valer e outras cantas loitaban por unha ansiada igualdade. Encantoume saber da súa loita, desas clases altas que negagan a posibilidade de que unha muller pensase por si mesma e para as cales non existía a cruenta realidade das mulleres que dende a pobreza loitaban por sobrevivir. En poucas páxinas, Veleno de tinta impresa, Premio ánxel Fole de narración curta do Concello de Lugo 2019, publicada por Xerais, ofrécenos un cadro feminista e unha homenaxe a María Luz Morales, primeira muller directora dun xornal en España.

Unha moi recomendable lectura que nos sitúa nun mundo que, sinceramente, non parece tan afastado.

Tres bichicomas, dúas illas e unha serea

Non sei como o consegue, pero Rosa Aneiros non defrauda. De verdade, que agora que ando a me recuperar moi lentamente da miña crise lectora e que busco con coidado os libros a ler para non volver atrás, este foi unha gozada. Unha mañá de domingo ben aproveitada porque o libro lese nunha carreiriña de can, pero o mellor é que non tes ganas de parar. Así que xenial! Tres bichicomas, dúas illas e unha serea, publicado por Xerais e ilustrado por Abi Castillo, recibiu o Premio Agustín Fernández Paz da narrativa infantil e xuvenil pola Igualdade 2018. Abofé que foi un premio ben merecido! A vizosa imaxinación da autora aliada coa súa inestimable sensibilidade xúntanse para crear unha lectura que de non trunfar entre a rapazallada sería como para non crer nunca máis na humanidade. Porque de todo hai: aventura, amor, amizade, compañeirismo, solidariedade, compaixón... Unha nena que descobre que non todo é o que parece e un avó que ama dende o silencio, uns lazos de unión que son irrefutables, a engranaxe dunha aldea, a sedución do rural... Anímovos a que compartades e leades este libro que cara ao final vos convidará a algunha bágoa mentres que o sorriso do principio aínda está a relucir.

Grazas, Rosa, por este cacho de tempo na túa illa de amor.

Tres catorce dezaseis

Gustoume a proposta que nos fai Rocío Leira nesta novela matemática-xuvenil que publica Xerais: Tres catorce dezaseis foi, ademais, Finalista do XI Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil: lectura moi acaída para o club de lectura matemática e que vou recomendar dende xa á profas desta materia, non só por ser unha novela negra que se le rapidamente senón tamén porque coido que lles pode ofrecer algún material para xogar nas aulas. Xa veremos.

A min, dende logo, paréceme unha boa opción que conxuga, como xa dixen, o elemento matemático coa novela negra, dun xeito lúdico e ameno, sabe manxar os tempos e a intriga e vainos deixando pistas para sabermos máis que o propio profesor de matemáticas. Un libro que engancha e que resulta diferente ás últimas propostas -en xeral- de literatura xuvenil.

O can de Milu

Un ano máis, o Premio Internacional Compostela para álbums ilustrados que publica Kalandraka tráenos un delicioso álbum, neste caso de Mariann Máray titulado O can de Milu . Unha mascota moi especial e o amor incondicional que se sente por elas, e que quizais só comprenda quen se deixa acompañar na súa andaina por unha. E sobre este amor, o amor pola liberdade, xa que o libro tamén é unha reclamación ante eses lugares que teñen os animais pechados sen lles permitir medrar na súa propia natureza.

O país do gran furado

 

Xerardo Quintiá Pérez é o autor e gañador do II Premio Fina Casalderrey de Literatura Infantil pola Igualdade (2019) con O país do gran furado, publicado por Baía. O libro conta coas ilustracións de Noemí López Vázquez e xoga co humor, coa poesía e sobre todo coa revolución feminina, que ataca pacificamente un rei machista que obriga as mulleres a non teren independencia. Destaca que a resolución do conflito sexa a través da palabra, o que asemade introduce no libro unha perspectiva pacifista moi acaída.