O cervo e a sombra

 Non sei por que nin como, pero pasáraseme este libro de Diego Ameixeiras: nin me enteirei da súa publicación! Pero agora puiden susbsanar o erro e achegarme a O cervo e a sombra, publicado por Xerais. Un libro desacougante onde cada folla contén o seu propio gume, polo que debemos extremar as precaucións na lectura. Isto é polo ritmo que nos ofrece o seu autor, nun Ourense de hai dúas décadas, nunha atmosfera abafante cun protagonista que se move entre o pesimismo e a esperanza; e isto é así, porque o mundo non é branco nin negro, o mundo ten toda unha paleta de cores que queremos atrapar para refuxiarnos nalgunhas delas, mentres esa negrume pretende asolagarnos ou mentres a brancura afástase silandeiramente. O abismo está aí, agochado. Dependerá de nós abrirlle as portas? Existe o destino contra o que nada podemos facer? Por iso a novela convídanos a ollarnos e a ollar, a remexer esas cicatrices que procuramos non agromen con facilidade; o autor convídanos, outravez si, a sentírmonos nós tamén protagonistas atormentados. Violencia, amizade, amor, desexo, almas que viven nos nosos corpos lectores para tentar permanecer na memoria. Na colectiva e na familiar.

 

Misión Princesa

 

Se está asinado por El Hematocrítico, xa sei que me vou divertir e que vou atopar outra cara do conto, a que debería ser e por fin é. Desta volta, Xerais publica Axente Riciños. Misión Princesa, con ilustracións de Mar Villar e moito, moito empoderamento. Porque as princesas desaparecen e non se sabe o motivo. Haberá un secuestrador? Unha banda organizada? Maléficos recursos? No entanto, os príncipes correspondentes preocúpanse. Todos iguais e todos coas mesmas preocupacións e características. Como diferencialos? Axente Riciños comeza a investigar e chega ata as princesas; unhas mulleres afoutas que viven afastadas de prexuízos para faceren o que lles vén en gana. Mulleres que non necesitan ser salvadas.

Estamos a cambiar o conto!

A defunción dos sexos

 Daniela Fernández Pérez é a autora deste interesante libro que nos trae Xerais: A defunción dos sexos. Disidentes sexuais na Galiza contemporánea. Un libro que percorre a memoria de quen, dende finais do século XIX, cuestionou a norma sexual imperante en tres etapas, de 1875 a 1936 co título Invertidos na Galiza de hai un século; a ditadura,  Invertidos e disidentes durante o franquismo en Galiza; para chegar á  Transición, os primeiros colectivos gais militantes ou os frentes de liberación homosexual, de 1977 a 2017. Unha división que axuda a periodizar, unha máis, por poñer datas e nos aclarara un pouco mellor. Achegar a vista atrás é a parte máis difícil, a principios do século XX, cando só coñecemos a Elisa e a Marcela, referentes galegas. Como identificar a disidencia sexual daquela época? Meténdose mesmo en tradicións tan importantes como o antroido. A autora fala de disidencia sexual como eixo vertebrador do volume que temos nas mans, onde podemos ler sobre a moda do transformismo escénico de finais do século XIX, ou onde podemos entender a diginidade anónima das persoas que tiveron que loitar contracorrente. De dignidade, precisamente, é do que falamos.

Todos fomos

 

Despois de Todos somos, volve Marcos Calveiro cunha segunda parte en Todos fomos, publicada por Xerais. A acción comeza cado unha rapaza desaparecida hai seis anos aparece espida e viva. Dende aí, temos as dúas protagonistas: a inspectora con conciencia que sabe que hai seis anos fallou e agora ten a oportunidade de se redimir, pechando axeitadamente o caso, e a xornalista sensacionalista sen escrúpulos que fai o que sexa por manter os índice de audiencia. Se o punto de partida de ambas é difernete, o obxectivo final que as move é oposto. O reloxo comeza a correr. O tempo é o verdadeiro protagonista do caso. Ao mesmo tempo, unha análise sociolóxica lémbranos o tipo de sociedade no que vivimos, que pode chegar a ser inconscientemente baleira e paradoxicamente cruel. Este xeito de movernos mantennos pegadxs ás súas páxinas sen repouso.

Os seres queridos

 Premio Xerais de novela, Berta Dávila conquístanos con Os seres queridos. unha reflexión sobre a maternidade, sobre a afectividade, e sobre os sentimentos que nos explican como seres humanos, os que ás veces nos sosteñen e os que outras veces nos aflixen; sobre todo, unha volta ao sentimento universal que nos venderon tan ben como "ser nai" e que ata agora era imposto sen darnos opción a repensar ou a aproximarse a esa decisión.

Falamos necesariamente, tamén, de coidados, un tema que debemos enfrontar sen impostura, tendo en conta que normalmente acontece o esquecemento do autocoidado, tan necesario. Este esquenzo tradúcese en coidar dos demais, permitíndonos caer na rotina e mesmo na perda, fabricando sen sabelo cicatrices que algún día pedirán puntos para ser fechadas e deixar de supurar, o que non sempre será doado.

A importancia deste libro sobre a maternidade radica no arrepentimento e a infelicidade. Porque a condición da maternidade veunos dada dende sempre como un cambio de identidade que vén parella a unha felicidade que non sempre é real. As mulleres deixamos de ser nós para ser a "a nai de", con todo o que iso conleva. A carón deste feito, o libro transita pola dúbida, pola amizade, polas lembranzas, polo amor e o desamor. Por todo canto sentimos e tantas veces non formulamos. Porque a vida é permanente dúbida.

Un elefante na sala de estar

 Gustoume e pareceume moi interesante esta proposta de Berta Dávila que obtivo o XIII Premio Jules Verne de Literatura Xuvenil da editorial Xerais: Un elefante na sala de estar ten como fío condutor un suicidio; por iso digo que me interesou, porque é un tema do que non se fala (semella que hai un pacto social para non debater sobre algo tan importante: os centros educativos abrimos protocolos de suicidio todos os anos!!!) e gustoume porque os personaxes adolescentes son tratados con respecto, como seres que con intereses, preocupacións, cavilacións... é dicir, como persoas normais e reais, e é algo que nos importa ás persoas que exercemos a docencia. Así que ademais do tema e do tratamento do mesmo, gustoume a estrutura coral para ir colocando novos matices e xiros e para lograr unha carga emocional que nos tiña en vilo dende o principio; sen querer revelar nada, direivos que este libro pasa a formar parte do "vestíbulo da igualdade" do meu centro, e por algo será. Para min, un gran acerto da nosa autora, que sempre dá bos motivos para a súa lectura. E un libro para un próximo club de lectura, será para o próximo ano, supoño. 

Por certo, non quededes coa pestana de "xuvenil". Tamén é para maiores.

As músicas viaxeiras

 Recomendable libro de Ramón Caride con ilustracións de Dani Padrón publicado por Xerais: As músicas viaxeiras é un libro de empoderamento, de princesas, de mozas que tocan, de mozas que teñen os seus propios soños sen depender de ninguén. Unha historia clásica que non ten nada de clásica e que nos mergulla en tempos remotos con visión actual, de aí a súa maxia: a emancipación feminina vén dada por este grupo de mozas que procuran o seu camiño en liberdade mentres o autor nos ofrece un resabio de conto vello e fantástico onde a intelixente e o enxeño sempre está presente. Hai algunha outra sopresa que ben paga a pena ter en conta.

O neno de lume

Cavilo moitas veces a sorte que ten a rapazada actual de ler tantos e variados libros marabillosos na nosa lingua, algo impensable nas miñas épocas, cando apenas tiñamos acceso a algúns cómics e "clásicos juveniles" que devorabamos avidamente. Arestora, autoras como Ledicia Costas agasallan lecturas coma esta, O neno de lume, con sabor clásico, para relambernos coas súas historias. Premio Merlín de Literatura infantil 2021, con ilustracións de Iván  R. e publicado por Xerais, saboreamos humor, retranca, personaxes inesquecibles, conflitos, espazos míticos, agarimo pola ciencia e a tecnoloxía... nun menú degustación que queremos que dure. Seres míticos e seres reais conviven nun mesmo mundo, porque aí está a maxia da literatura, para explicar a través da fantasía o funcionamento do tempo atmosférico (a razón dos ventos, da néboa, do sol e da choiva) mentres namoramos dese lugar que acolle un neno que coma calquera outro pode ser vítima de bullying ou pode gozar da amizade ou do amor.

Catro plumas de dinosauro

 Lévanos Rosa Aneiros de paseo pola Era Secundaria, cando os dinosauros eran -case- os únicos habitantes do planeta Terra no período do Cretáceo, hai 145 millóns de anos (nos mares había "ammonites"). Que paseo máis longo en tan pouco tempo! Porque o libro que nos trae Xerais con ilustracións de Xulia Pisón, é unha apaixoante aventura da man duns nenos e nenas que en principio ían realizar unha tranquila excursión de cole. Un divertido achádego para o lectorado ávido de saber máis sobre eses xigantescos seres que desapareceron por mor dun meteorito. Asemade, ademais de divertírmonos coa lectura, podemos aprender moito, non só nomes e costumes de dinosauros, senón que a autora nos agasalla unhas páxinas finais de información sobre o porqué de non atoparmos restos na Galiza e nos lembra que a investigadora Aurora Grandal analiz fósiles na nosa terra.

Catro plumas de dinosauro só erra nun detalle: nunca iría unha profesora soa con todo ese alumnado!!!

 

Golpes de luz

 

Volve Ledicia Costas cunha novela para adultxs e, novamente, non decepciona. Publicada en Xerais, co título Golpes de luz, podemos ler a vida de tres xeracións que viven baixo un segredo e que teñen como tea de fondo o narcotráfico galego pero tamén a violencia de xénero e o mundo dos anciáns. Tres xeracións e tres voces narrativas para ir revelando pouco a pouco a traxedia do ser humano, as luces e sombras dunha vida que merece ser contada. Porque toda vida agocha segredos, quizais non tan grandes como os da nosa vella protagonista, pero estes moitas veces golpean o presente deixándoo demudado; e este que se vive, con agonía e con humor, como demosta Ledicia, ás veces é pouco previsible e outras é un xogo de equilibrio. O narcotráfico deixou un ronsel de precariedades, de hostilidades, de xogos suxos, de vinganzas e de temores; deixou, sobre todo, vítimas, e algunhas destas vítimas serán as que nos leven polo relato. Un relato no que agroma a esperanza, a luz, porque a pesar da dor, o amor que nos permite a vida é o camiño máis espléndido a seguir.

Unhas páxinas para pasear pola soidade, pola loucura, pola impotencia, polo enigma; unha ponte que atravesa xeracións e constrúe un mundo mitolóxico que foxe da violencia a todos os niveis: bullying, violencia de xénero, violencia nas rúas...

E logo por que? Virus e bacterias

 Un deses libros que deben estar en todas as bibliotecas escolares, un libro de ciencia na nosa lingua, sempre tan necesario, e de divulgación sinxela para aprender sobre os virus e as bacterias de xeito ameno e doado, nun formato de preguntas e respostas que de seguro contestan as dúbidas que sempre nos fixemos sobre estes temas. Publícao Xerais  e é de Jordi Font Barris.

 

Animalia 3. Azul

 Logo das dúas primeiras entregas deste cómic, temos arestora un terceiro, Animalia 3. Azul,  que nos leva ata os océanos para ver as peripecias de peixes e animais que viven no mar, xunto co perigo dos seres humanos e o lixo que alí bota. Xosé Tomás segue a liña anterior para denuciar, a través do humor, a situación que se vive no mar e tamén para contarnos algunhas das circunstancias que estes animais viven. Un cómic moi recomendable para o lectorado máis novo que cumpre unha función especial: encher o gran oco que existía neste xénero en galego como lectura para a infancia. Divertido, irónico e transmisor cultural, unha oferta para non perder.

Publica Xeraishttps://www.xerais.gal/libro.php?id=6485308.

Vaia cabuxiño!

 Segue Xerais ofrecéndonos as traducións dos libros infantís de El Hematrocrítico, desta volta con Vaia cabuxiño! con ilustracións de Mar Villar. Unha demostración da importancia da intelixencia, que vence sempre á forza bruta, por moita que se exerza. 

O autor revisita algúns dos contos clásicos onde o Lobo é moi malo dándolles unha volta. Desta vez está o conto do lobo e os tres porquiños, e o lobo e os sete cabuxiños. Grazas á intelixencia e astucia do cabuxiño protagonista, os contos teñen un final tan feliz que o lobo é un lobo tan bo que nin sequera é feroz.

Os Minimortos. O Día dos Vivos

 

Tiña que ter falado deste libro hai unha semana, pero o transcorrer do curso e o traballo que conleva apenas deixa tempo para andar por estes lares lectores. Se onte falei do anterior libro desta saga, hoxe volvemos cos Minimortos que celebran O día dos Vivos, por suposto. Non van celebrar eles e elas o Día dos Mortos!!! que para iso estamos ante unha especie de espello do noso mundo e viaxamos grazas a Ledicia Costas ao Outro Barrio sen medo ningún. Realmente para a rapazada ten que ser un pracer este tipo de libros que fala do que normalmente son temas tabú con toda liberdade e valentía. Porque gozar con esta panda de nenos e nenas é ben sinxelo! Sobre todo, procurando un traxe apropiado para o Samaín, cousa nada doada se non entendemos as regras dese lugar!

Publicado por Xerais.

Os Minimortos. Escola de salvaxes

 

Segue Ledicia Costas deleitándonos coas aventuras destes nenos e nenas que viven ao outro lado de nós, os Minimortos. Desta volta o subtítulos que acompaña esta entrega é Escola de salvaxes e fai alusión a unha nova mestra que chega á escola desta rapazada. Pero a escola non pode ser divertida cunha mestra chamada Sinistra que os obriga mesmo a falar en rima... Coma sempre, non todo é o que semella no mundo de ultratumba.

Publicado por Xerais.

A cidade do átomo

 

Sorprendeume a lectura do novo libro de Iria Misa e a súa Cidade do átomo, publicada por Xerais, IV Premio Agustín Fernández Paz pola Igualdade 2021 con ilustracións de Sonia García. Aínda que a protanista é unha rapaza, creo que a verdadeira protagonista é a Soidade, xa que a nena desexa e busca a amizade por riba de todo, unha nena que vive soa, entre as ruínas, e que persegue sobre todo atopar un acubillo que a defenda desa soidade inmensa que a envolve nunha cidade decrépita. Á marxe disto, chama a atención a coidada documentación que a autora realizou para esta escrita: temos unhas coordenadas espazo-temporais precisas que nos levan moi lonxe, a Pripiat, un lugar a carón de Chernobil que quedou devastado e que é un elemento importantísimo no libro, así como o seu folclore e tradicións. 

O libro acompáñase de extras e códigos QR que son elementos enriquecedores para que o lectorado máis novo acuda a unha información disponible na rede.

Douche a miña palabra

 A sensibilidade especial de Fran Alonso tiña que ser quen nos explicara de xeito tan claro e contundente a importancia da palabra, da lectura, da escritura... un ensaio para un público non acostumado a ler este tipo de libros pero que entenderá perfectamente pola linguaxe e o ton utilizados.  Publica Xerais Douche a miña palabra con ilustracións de Bea Gregores, un texto que coido debe lerse en cursos como 1º de ESO como axuda para fomentar a lectura, non de calquera xeito, senón con fundamentos tales como o poder que nos dá a palabra e o seu uso.

Asemade, o libro presenta a autores e autora como seres humanos, coma nós, que se equivocan e deben volver comezar, que pescudan unha e outra vez para atopar as palabras correctas e que, sobre todo, son obreirxs da palabra.

Ogallá que a rapazada sinta que grazas a este libro hai un mundo de letras agardando. Un libro con "superpoderes" garante que sexa un libro de referencia para o profesorado que ama a lectura e pretende que o alumnado sinta o mesmo. Un libro onde as reflexións dun escritor convencen porque nacen da emoción do seu traballo coa sinceridade máis absoluta.

A poesía é coma A illa do tesouro, algo moi misterioso; unha aventura. Está chea de mapas do tesouro que forman as palabras. Así que o que temos que facer cando lemos é tratar de reunir as pistas para dar co tesouro. Pero... sabes o que che digo? Que o importante é que as palabras nos digan algo. Que nos emocionen, que nos impacten, que nos violenten ou desagraden, que nos fagan sentir algo... Esa é a maxia da poesía.

Superavoa

 

David Rodríguez tráenos un recoñecementos ás avoas, esas que nos fan sentir mellor e que nos coidan cando somos crianzas, un libro que está orientada a primeiras e primeiros lectores: Superavoa, publicada por Xerais, conta con ilustracións e letra doada para implicar ao lectorado máis novos nesa complicidade disposta á tenrura que sentimos polas avoas.

Sibila

 

Cando souben que Rosa Aneiros publicaba novela, sentín unha ledicia enorme. O seu nome é sinónimo de calidade, e fun veloz a buscala. Logo, unha vez comezada, sentinme confusa, non entraba na historia e iso desanimoume... un chisco. Pero estaba tan ben escrita que tiña que seguir. Despacio, porque ultimamente as miñas lecturas son así, lentas, pero imparable. Houben mergullarme nunha illa que me desconcertaba, aínda máis os seus habitantes, aínda máis a súa protagonista. E con ese nome imaxinaba que algo había detrás, con dobres intencións, porque o nome non podía ser máis ca froito dun coidadoso estudo da nosa prezada autora. Sabendo que o nome da protagonista alude a unha muller de poderes proféticos, que significaba o que estaba a acontecer na lectura? Unha lectura chea de saltos temporais, de temas diferentes, de expresións riquísimas, mesmo dunha distopía abrumadora... As persoas que habitan na illa teñen as súas historias, pero os lugares tamén, e son nomeados, porque o que non se nomea non existe, e Rosa Aneiros insiste: Con de Armeria, Baixío de Suantes, Pena de Ouro, Rañosa Vella, Outeiro de Liáns, Laxe do Abeirado, Congostra do Alemán, Campa de Hilario, Fonte do Setestrelo, Castelo da Herba, Aguillóns de Mar de Fóra, Coído de Inverno, Pozas da Lomba, Areal do Cubelo... microtopónimos con nome propio, algo que non ten a propia illa. Unha illa que nos illa e que produce illamento, un xogo de palabras necesario que nos trae consigo, asemade, denuncia social e unha reflexión rotunda sobre a maternidade, pero tamén sobre a veciñanza e o amor, de todas as clases. Lede Sibila, publicada por Xerais.

Nus

 Sorprendeume Manuel Gago con este libro, xa que agardaba algo ben diferente. Aínda así, debo dicir que Nus, publicado por Xerais, é unha lectura amena que fai uso da ironía, da retranca e do humor para pasearnos pola Galicia da chegada da democracia e por un acontecemento verdadeiro e abraiante: a reivindicación nudista galega de 1983. Dende este feito, o autor aborda como é a burguesía (unhas poucas familias de sempre: trescentas) quen colle a dirección do noso país coa chegada da democracia a o nacemento das institucións autonómicas. E farano sen interese ningún pola Autoonomía, senón polo control perpetuo e histórico que mantiveron e seguirán -ou deben seguir- mantendo. Esta é a parte que ofrece a crítica social (adobiada asemade coa necesaria referencia á cultura do pelotazo urbanístico que encheu de cemento as nosas costas), xa que a partir do personaxe principal, collendo como base aqueles actos reivindicativos do nudismo, o protagonista burgués recréanos as súas peripecias amatorias e sexuais dos seus anos mozos: claro que o paso desa mocidade radical á un estadío burgués é o esperado. 

Odiamos un pouco a Toño Figueroa (pouco porque así o quere o autor, xa que crea certa complicidade con este individuo), un home que pertence a unha saga poderosa do país, e sábeo. O seu mundo non é o noso, e as súas memorias non as compartimos. Ofrécenos de cando en vez unha loita moral que semella por veces achegada ao mundo real, ao que pertencemos a maior parte da poboación, e outras unha ética propia do seu mundo aristocrático. El, un máis, será unha persoa sen ningún tipo de problemas económicos, por máis que ás veces poida sufrir por un engano familiar que, creo eu, tampouco lle quita demasiado o soño. Un home que desenvolve a masculinidade tradicional sen ningún tipo de dúbida porque é herdeiro de toda a súa parte social.